Jak rzucić palenie

Jak rzucić palenie?

Dlaczego, pomimo bardzo dobrze udokumentowanej wiedzy o szkodliwym wpływie tytoniu na zdrowie osoby palącej i osób z jej otoczenia, które narażone są na wdychanie dymu tytoniowego, mimo świadomości jego niekorzystnego wpływu na relacje międzyludzkie i inne sfery funkcjonowania człowieka, stosowanie tej używki jest nadal tak powszechne?

Sytuacja ta wynika przede wszystkim z silnych właściwości uzależniających tytoniu, a droga do zaprzestania palenia wymaga od osoby uzależnionej konsekwentnej pracy nad zmianą nawyków życiowych. Dane naukowe pozwalają jednak spojrzeć na rozwiązanie omawianego problemu z pewną dozą optymizmu, gdyż po pierwsze, wśród osób narażonych na dym tytoniowy nie wszyscy są osobami uzależnionymi, a po drugie, palenie tytoniu jest zachowaniem, które można całkowicie wyeliminować z życia, przyczyniając się nie tylko do poprawy zdrowia osoby palącej, ale tych z jej otoczenia. W dalszej części artykułu wyjaśnimy jak rzucić palenie.

 Statystyki

W latach 2009–2010 przeprowadzono wśród dorosłych osób badanie sondażowe Global Adult Tobacco Survey, które dotyczyło palenia tytoniu w Polsce. Jego wyniki wykazały, że prawie 9 milionów osób dorosłych, w tym 5,2 miliona mężczyzn i 3,5 miliona kobiet, regularnie pali tytoń. W przypadku mężczyzn było to średnio 18 papierosów dziennie, zaś kobiet – 16 sztuk.

 Spada odsetek palących

W ostatnich kilkunastu latach odnotowano w Polsce tendencję spadkową, jednakże w porównaniu z krajami zachodniej części Europy liczba osób uzależnionych jest nadal duża. Odsetek palących mężczyzn wciąż się zmniejsza, ale niestety nie obserwuje się takiego trendu wśród palących kobiet. Analizując dane epidemiologiczne dotyczące omawianego zjawiska, nie sposób pominąć dzieci i młodzież, gdyż najwięcej osób zaczyna palić w okresie dziecięcym i adolescencji. Inicjacja tytoniowa w Polsce dotyczy nawet pięciolatków, a do kontaktu z tytoniem przyznaje się 70% dzieci w wieku 12 lat.
 
Odsetek ten wraz z wiekiem stopniowo się zwiększa. Wyniki badań obejmujących młodzież licealną wskazują, że w grupie tej pali 25% dziewcząt i 21% chłopców. Regularne, codzienne palenie papierosów, wychodzące poza ramy eksperymentowania, dotyczy głównie młodzieży w wieku ponadgimanzjalnym, z czasem prowadząc do uzależnienia. Jest jeszcze jedna grupa dzieci tzw. biernych palaczy. W Polsce ok. 3 miliony dzieci są narażone na regularne wdychanie dymu tytoniowego. Aż 30% jeszcze przed urodzeniem było bezpośrednio narażone na dym poprzez palenie matki i szacuje się, że jeszcze większy odsetek nienarodzonych dzieci był biernymi palaczami.

 Statystyki ogólnopolskie

W kontekście przedstawionych statystyk oraz ogólnopolskich programów antytytoniowych, zaskakuje fakt, że nadal ok. 800 tysięcy osób używających tytoń jest przekonanych, że palenie nie wpływa na rozwój poważnych chorób somatycznych. Zgodnie z aktualną wiedzą medyczną palenie tytoniu jest podstawowym czynnikiem chorobotwórczym 15 nowotworów, kilkudziesięciu chorób kardiologicznych, układu oddechowego i innych narządów. Kobiety palące w ciąży narażone są na zwiększone ryzyko poronienia i innych problemów związanych z donoszeniem ciąży. Ponadto, ich dzieci są zagrożone przedwczesnym porodem i różnymi chorobami, a u niektórych z nich po urodzeniu obserwuje się objawy odstawienia tytoniu (głód nikotynowy). Dla dzieci do 4. roku życia bierne palenie jest najpoważniejszą przyczyną zagrożenia zdrowia i życia np. zespół nagłej śmierci niemowlęcia.
 
Wbrew obiegowym opiniom, szkody zdrowotne związane z biernym paleniem są tak samo poważne, jak te stwierdzane u osób aktywnie palących. Wyniki badań potwierdzają, że niepalące żony, których mężowie palą w ich towarzystwie, dwukrotnie częściej chorują na nowotwory w porównaniu z partnerkami niepalących mężczyzn.

Dlaczego palenie tytoniu jest takie szkodliwe?

Dym tytoniowy zawiera około 4000 substancji chemicznych, w tym około 40 rakotwórczych. Oto niektóre z nich:
 
aceton – rozpuszczalnik, składnik farb i lakierów
amoniak – składnik nawozów mineralnych
arsen – popularna trutka na szczury i inne gryzonie
benzopiren – związek o właściwościach rakotwórczych
butan – gaz używany do wyrobu benzyny
chlorek winylu – używany np. do produkcji plastiku, ma właściwości rakotwórcze
ciała smołowate – odpowiedzialne za powstawanie nowotworów złośliwych
cyjanowodór – kwas pruski, gaz używany przez hitlerowców w komorach gazowych
DDT – środek owadobójczy
formaldehyd – związek stosowany m.in. do konserwacji preparatów biologicznych, np. narządów zwierząt
kadm – silnie trujący metal o właściwościach rakotwórczych
metanol – silne trujący związek chemiczny używany do produkcji benzyn
naftyloamina – składnik barwników, ma właściwości rakotwórcze
polon – radioaktywny pierwiastek odkryty przez Marię Skłodowską-Curie
tlenek węgla (czad, CO) – zmniejsza zawartość tlenu we krwi, bezpośrednia przyczyna śmierci wielu osób w czasie pożarów
toluidyna – substancja o właściwościach rakotwórczych
uretan – związek o właściwościach rakotwórczych
nikotyna – obkurcza ściany naczyń krwionośnych, zwiększa ciśnienie tętnicze krwi, częstotliwość rytmu serca, może prowadzić do zaburzeń rytmu serca, a także wpływa niekorzystnie na gen, który hamuje niekontrolowany rozwój komórek, czyli powstawanie nowotworów. Ma właściwości uzależniające.
 
Składniki wdychanego dymu tytoniowego przedostają się do krwioobiegu i docierają do narządów, tkanek i komórek organizmu, wywołując ich uszkodzenie, co prowadzi do zaburzenia procesów życiowych.

Dlaczego sięgamy po papierosa?

Oto częste odpowiedzi:
„Palę, bo…
„jest to dla mnie przyjemność.”
„mam nerwową pracę.”
„nie mogę przestać. Tyle razy już próbowałem rzucić palenie.”
„łatwiej mi się wtedy skoncentrować.”
„papieros mnie uspokaja.”
„dzięki temu nie tyję.”

Czemu palenie staje się tak ważnym elementem życia?

Najczęściej po pierwszego papierosa sięgają osoby w młodym wieku, kiedy kształtują się ich przyzwyczajenia; to czas, gdy podejmują coraz więcej samodzielnych decyzji dotyczących własnego sposobu życia. Eksperymentowanie, poznawanie nowych rzeczy jest typowe dla wieku młodzieńczego. Lecz palenie może też być związane z buntem przeciwko autorytetom, z trudnościami w zagospodarowaniu wolnego czasu, poczuciem osamotnienia, nieradzeniem sobie z problemami życia codziennego. Z czasem, jeśli sięganie po papierosa staje się regularne, rozwija się uzależnienie.

Co powoduje uzależnienie od tytoniu?

Można wyróżnić trzy grupy czynników wpływających na rozwój uzależnienia.

Właściwości chemiczne nikotyny

Pierwsza grupa czynników dotyczy właściwości chemicznych tytoniu. Spośród składników dymu tytoniowego, o których już wspomniano, to nikotyna ma potencjał uzależniający. Farmakologiczny mechanizm jej działania jest analogiczny do działania heroiny i amfetaminy; co więcej, nikotyna nawet kilkakrotnie silniej oddziałuje na układ nerwowy niż alkohol, opiaty i inne narkotyki. Wytworzenie się „sztucznej potrzeby fizjologicznej” – przymusu używania tytoniu – wynika ze zwiększenia aktywności enzymów metabolizujących nikotynę oraz z tzw. neuroadaptacji polegającej na zmianie liczby receptorów dla substancji, w celu zachowania względnej równowagi w funkcjonowaniu organizmu. Według licznych badań neuronalnym podłożem uzależnienia od tytoniu jest aktywowanie neuronalnej „sieci przyjemności”, poprzez zwiększenie wydzielania dopaminy. Mechanizm ten związany jest z funkcjami psychicznymi i jego pojawienie się jest interpretowane jako nagroda. Natomiast ograniczenie lub brak nikotyny prowadzi do wystąpienia przykrych objawów abstynencyjnych m.in. drażliwości, niepokoju, problemów ze snem, zwiększoną potliwością, problemów z koncentracją uwagi.

 

Czynniki społeczne

Druga grupa czynników warunkujących powstanie i rozwój uzależnienia od tytoniu wiąże się z wpływami społecznymi. Dorośli, traktując palenie jako element stylu życia, modelują zachowania u młodych ludzi. Osoby rozpoczynające palenie w młodym wieku z czasem się uzależniają. Tytoń należy do tych substancji, które są łatwo dostępne, także w domach i dla małoletnich. Sprzedaje się go pomimo zakazu zagwarantowanego Ustawą o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych z dnia 9 listopada 1995 roku.
Ogromny wpływ na eksperymentowanie z paleniem tytoniu i na regularne jego palenie ma wśród młodzieży grupa rówieśnicza, w której normą jest sięganie po tę używkę. Nie bez znaczenia jest też przyzwolenie rodzinne i szerzej – społeczne. Osoby, które deklarują, że są przeciwne paleniu tytoniu, często nie reagują, nawet gdy widzą np. dziecko z papierosem. Powszechnie uważa się, że spośród wszystkich uzależnień palenie tytoniu jest najmniej szkodliwe. Niesłuszność tego poglądu potwierdzają przedstawione tutaj dane.
 

Czynniki indywidualne

Trzecia grupa czynników wpływających na powstanie i rozwój uzależnienia koncentruje się wokół indywidualnych predyspozycji biologicznych i psychicznych człowieka. Istotny jest wiek rozpoczynania palenia tytoniu. Im młodsza jest osoba, tym szybciej się uzależnia, w ciągu życia pali dłużej, a konsekwencje palenia papierosów są bardziej znaczące dla jej zdrowia.
Pewne cechy osobowości wiążą się z ryzykiem rozwoju uzależnienia; są to: niedojrzałość emocjonalna, mała tolerancja na frustrację, ograniczona samokontrola oraz impulsywność i agresywność. Ryzyko zwiększają także czynniki temperamentalne, a zwłaszcza nadaktywność emocjonalna, trudności w kontroli stanów emocjonalnych i zachowania.

Czym jest uzależnienie od tytoniu?

Uzależnienie od tytoniu jest zaburzeniem zdrowotnym, które charakteryzują swoiste objawy opisane w Klasyfikacji Chorób Światowej Organizacji Zdrowia ICD-10 (kategoria F-17: zaburzenia psychiczne i zaburzenia zachowania spowodowane paleniem tytoniu). Osoba uzależniona od tytoniu, podobnie jak uzależniona od innych substancji psychoaktywnych, tworzy i przedstawia swoją rzeczywistość, posługując się takimi mechanizmami zniekształcającymi myślenie, które pozwalają jej na dalsze trwanie w nałogu, m.in.:
 
zaprzeczanie – zaprzeczanie jakiemukolwiek problemowi z kontrolowaniem zachowań związanych z paleniem
minimalizowanie – podawanie w wywiadzie mniejszej liczby wypalanych papierosów niż ma to miejsce w rzeczywistości, dopiero dokładne liczenie i zapisywanie weryfikuje sposób postrzegania
racjonalizowanie – twierdzenie, że zapalenie sprzyja bardziej efektywnej pracy w zespole, gdy tymczasem wiadomo, że nikotyna tylko przez krótką chwilę poprawia koncentrację, a zaraz potem wydajność intelektualna spada
regresja – dostarczanie sobie wsparcia, ukojenia, np. palenie przed snem
wyparcie – usuwanie ze świadomości zagrażających treści związanych z paleniem
 
Z czasem palenie tytoniu towarzyszy trudnym sytuacjom, a osoba sięgająca po papierosa wypracowuje schemat radzenia sobie ze stanami emocjonalnymi poprzez tę właśnie czynność, która zapewnia jej szybkie osiągnięcie ulgi albo wzmocnienie pozytywnych stanów emocjonalnych. Także w przypadku pojawiania się objawów abstynencyjnych (głód nikotynowy), gdy rozwinie się już uzależnienie, palenie stanowi sposób zmniejszania nasilenia tych symptomów. Między innymi mechanizm regulowania emocji poprzez palenie tytoniu jest bezpośrednio związany z takimi podstawowymi objawami uzależnienia, jak: przymus przyjmowania substancji, subiektywne poczucie ulgi po ich przyjęciu czy zespół odstawienia po zaprzestaniu stosowania.
 
Palenie tytoniu stopniowo zajmuje ważne miejsce w życiu, regulując funkcjonowanie osobowości. Działania życiowe podporządkowuje się paleniu papierosów; osoba uzależniona planuje czas pracy tak, aby móc zapalić, spotyka się chętniej z osobami, które także palą, chodzi na zakupy do takich sklepów, w których może także nabyć papierosy. Łamie niekiedy prawo, paląc w miejscach zakazanych, doświadcza też poczucia zniewolenia przez palenie, które staje się źródłem cierpienia, wstydu, krzywdy i bezsilności wobec nałogu.

Jak rzucić palenie?

Właściwie jak rzucić palenie? Na zaprzestanie palenia nigdy nie jest za późno. Nawet po kilkudziesięciu latach palenia tytoniu organizm jest w stanie, przynajmniej częściowo, naprawić szkody wyrządzone przez dym tytoniowy. I nigdy nie jest za późno na uzyskanie kontroli nad swoim życiem i wyzwolenie się z nałogu, jakim jest uzależnienie od tytoniu. Badania wskazują, że wśród osób palących tytoń w ostatnim roku ponad 1/3 podejmowała próbę zerwania z nałogiem. Chęć rzucenia palenia deklaruje aż połowa palących.
 
Pojawia się więc pytanie: Dlaczego te osoby nadal palą? W przypadku uzależnienia od tytoniu działają swoiste mechanizmy, z jednej strony fizjologiczne, związane z oddziaływaniem nikotyny na ośrodkowy układ nerwowy, a z drugiej – psychologiczne mechanizmy regulacyjne, zwłaszcza te dotyczące procesów emocjonalno-motywacyjnych, poznawczych i zachowania. Jak pokazuje praktyka, nie jest łatwe zaprzestanie palenia i utrzymanie trwałej abstynencji, gdyż jest to proces rozłożony w czasie i wiele trudności na różnym etapie tego procesu wynika ze specyfiki zespołu uzależnienia od tytoniu, który jest chorobą przewlekłą.
 
Zaprzestawanie palenia to proces, w którym ważna jest gotowość do zmiany sposobu funkcjonowania bez palenia, decyzja o podjęciu działania i motywowanie się do utrzymania tej zmiany w celu zapobiegania nawrotom do palenia. Czasami konieczna jest specjalistyczna pomoc w poradzeniu sobie z nałogiem palenia tytoniu, zwłaszcza w sytuacji, gdy przybrał on rozmiary zespołu uzależnienia.
 
Motywujące jest obserwowanie drobnych sukcesów, takich jak: mniejsza liczba wypalanych papierosów, więcej czasu przeznaczonego na inne przyjemności, inne korzyści z podjętej decyzji, unikanie myślenia o paleniu oraz wspierający stosunek innych osób. W przypadku pojawiania się trudności w ograniczaniu palenia bądź utrzymywaniu abstynencji pomocna bywa wspierająca rozmowa na przykład z osobą, która kiedyś także podjęła decyzję o zaprzestaniu palenia tytoniu. Mamy nadzieję ze ten artykuł odpowiedział wam na pytanie jak rzucić palenie.

Jak rzucić palenie ? Pomóc w rzuceniu palenia mogą również różnego rodzaju tabletki. Polecamy Nicotine Free.

Jak rzucić palenie

 

 

Źródła: